طرح «استان داستانمند» چیست و چگونه میتواند نقاط درنگ شهرها را به نقاط اندیشه تبدیل کند؟
رونمایی از طرح «استان داستانمند» در نشست شورای شهرداران سازمان همیاری شهرداریهای استان فارس، آغاز حرکتی است که قرار است از یک ابزار ساده فرهنگی آغاز شود، اما در ادامه به روایت هویت، آدمها، محلهها و میراث شهرهای استان برسد.
این طرح با پیشگامی و حمایت سازمان همیاری شهرداریهای استان فارس و با مشارکت شرکت همیارنت و انتشارات یکصفحهای، در حضور استاندار فارس، معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری، مدیرعامل سازمان همیاری و جمع گستردهای از شهرداران استان رونمایی شد و تابلو یادمان آغاز آن نیز به امضای مسئولان حاضر در مراسم رسید.
اما «استان داستانمند» دقیقاً چیست؟
شهر فقط ساخته نمیشود؛ روایت هم میشود.
شهر را معمولاً با خیابانها، ساختمانها، پروژههای عمرانی و خدمات آن میشناسیم؛ اما بخش دیگری از شهر در آمار و نقشههای عمرانی دیده نمیشود: خاطرات مردم، داستان محلهها، شخصیتهای اثرگذار، آیینها، تجربههای مشترک، شیوه زندگی و روایتهایی که به شهر هویت میدهند.
«استان داستانمند» بر این نگاه بنا شده است که روایت میتواند در کنار توسعه کالبدی شهر، به تقویت هویت شهری، فرهنگ شهروندی، آداب اجتماعی، گفتوگو، همدلی، حس تعلق و سرمایه اجتماعی کمک کند.
به تعبیر سادهتر: اگر عمران، کالبد شهر را میسازد، روایت میتواند به شهر روح ببخشد.
گام نخست؛ تبدیل نقاط درنگ به نقاط اندیشه
اجرای طرح قرار نیست از پروژههای بزرگ و پرهزینه آغاز شود.
نخستین گام، شناسایی فضاهایی است که مردم یا مدیران و کارکنان شهر، هر روز دقایقی را در آنها سپری میکنند؛ سالن انتظار، راهرو، میز خدمت، دفتر مدیریت، شورای شهر، فرهنگسرا، مراکز خدماتی و دیگر فضاهای مشابه.
در «استان داستانمند» به این زمانهای کوتاه، به چشم یک فرصت فرهنگی نگاه میشود.
کتابخانک، نخستین ابزار این تجربه است؛ کتابخانهای کوچک حاوی مجموعهای از «کتابهای یکصفحهای» که هر کدام امکان خواندن یک داستان کوتاه را در چند دقیقه فراهم میکنند.
به این ترتیب، زمانی که ممکن بود فقط به انتظار بگذرد، میتواند به فرصتی کوتاه برای خواندن، اندیشیدن و گفتوگو تبدیل شود.
فلسفه نخستین مرحله طرح نیز از همین ایده میآید:
«تبدیل نقاط درنگ به نقاط اندیشه»
۱۲۷ شهر؛ یک آغاز مشترک
انتخاب استان فارس برای آغاز چنین حرکتی نیز واجد معنایی فرهنگی است.
فارس سرزمینی است که بخش مهمی از هویت آن با شعر، ادبیات، حکایت و روایت پیوند خورده است؛ سرزمین سعدی و حافظ و شهرها و آبادیهایی که هر کدام بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگی ایران را در خود جای دادهاند.
از همین رو، «استان داستانمند» میتواند در مراحل بعد از کتابخانک فراتر برود و زمینهای برای شناسایی و روایت داستانهای هر شهر باشد؛ داستان انسانهای اثرگذار، محلهها، بناها، مشاغل، آیینها، تجربههای شهروندی و حتی روایت پروژههایی که زندگی مردم را تغییر دادهاند.
در چنین مدلی، هر شهرداری فقط دریافتکننده یک محصول فرهنگی نیست؛ میتواند به یکی از راویان هویت شهر خود تبدیل شود.
از «نقطه اندیشه» تا «شهر داستانمند»
کتابخانک پایان این مسیر نیست؛ نقطه شروع آن است.
در مراحل توسعه، هر شهر متناسب با ظرفیتها و ویژگیهای خود میتواند وارد فرآیند «شهر داستانمند» شود؛ فرآیندی که در آن روایتهای بومی شناسایی، گردآوری و به قالبهای قابل استفاده برای شهروندان تبدیل میشوند.
داستانهای یکصفحهای شهری، روایت محلهها و شخصیتها، محصولات فرهنگی و هدایا، محتوای مدارس، روایت مکانهای گردشگری، رسانههای شهری و تجربههای روایی در فضاهای عمومی، میتوانند از جمله خروجیهای آینده این مسیر باشند.
به این ترتیب، یک ایده که از یک کتابخانه کوچک آغاز شده است، قابلیت تبدیلشدن به شبکهای از روایتهای شهری را خواهد داشت.
داده، فناوری و روایت؛ سه ضلع شناخت شهر
همزمان با رونمایی از «استان داستانمند»، در همان نشست از سامانه جمعآوری اطلاعات شهرداریهای استان فارس نیز با طراحی و اجرای شرکت همیارنت رونمایی شد.
این همزمانی میتواند تصویری از دو مسیر مکمل در مدیریت آینده شهرها ارائه کند.
شهر برای اداره بهتر به «داده» نیاز دارد؛ برای ارائه خدمات مؤثرتر به «فناوری»؛ و برای ساختن هویت، تعلق و ارتباط انسانی با شهروندان، به «روایت».
سامانههای اطلاعاتی میتوانند به مدیران کمک کنند شهر را دقیقتر بشناسند و روایت میتواند به شهروندان کمک کند شهرشان را عمیقتر بشناسند و با آن ارتباط برقرار کنند.
سازمان همیاری؛ از اجرای پروژه تا خلق ارزش برای شهرها
این نگاه با رویکردی که مدیرعامل سازمان همیاری شهرداریهای استان فارس در نشست شورای سازمان مطرح کرد نیز قابل پیوند است.
مهندس ابراهیم صبوری در این نشست تأکید کرد که شهرداریها فلسفه وجودی سازمان هستند و فعالیتهای سازمان باید در نهایت به ایجاد ارزش برای شهرداریهای استان منجر شود. وی همچنین حرکت به سوی مدیریت دادهمحور، استفاده از ظرفیت بخش خصوصی و خلق ارزش اقتصادی و اجتماعی برای استان را از محورهای مسیر پیش روی سازمان دانست.
«استان داستانمند» میتواند یکی از مصادیق خلق ارزش اجتماعی در کنار دیگر فعالیتهای توسعهای سازمان باشد؛ طرحی که به جای اجرای یک برنامه فرهنگی مقطعی، قابلیت توسعه، تکرار و بومیسازی در شهرهای مختلف را دارد.
این تازه آغاز داستان است
امضای تابلو یادمان «استان داستانمند» پایان یک مراسم نبود؛ ثبت نقطه آغاز مسیری بود که اکنون میتواند در شهرهای استان ادامه پیدا کند.
نخستین کتابخانکها، نخستین نقاط اندیشهاند؛ اما داستان اصلی زمانی شکل خواهد گرفت که هر شهر بتواند روایت خودش را پیدا کند و آن را برای شهروندان، نسلهای آینده و حتی مسافران و گردشگران بازگو کند.
شاید بتوان فلسفه این حرکت را در یک جمله خلاصه کرد:
امروز یک کتابخانه رونمایی نشده است؛
یک ایده در شهرهای فارس آغاز شده است.
استان داستانمند؛
هر شهر، یک روایت.